Söz Yazarları: Claude Lemesle (I)

12 Ekim 1945’te Paris’te dünyaya gelen Claude Lemesle, on beş yaşından itibaren şarkı sözü yazmaya ilgi duymaya başlamış; solfej, piyano ve gitar eğitimi almasının ardından Mireille’in ünlü Le Petit Conservatoire’ına kaydolarak şansını yorumcu olarak denemeye karar vermişti. Kabarelerde bestesi kendisine ait mizah dozu yüksek şarkılarıyla izleyici karşısına çıkan ancak pek fazla ilgi görmeyen genç adam, bunun sonrasında bir süre edebiyat eğitimi aldı. Yirmi bir yaşındayken, Paris’te Boulevard Raspail’deki Amerikan Merkezi’nde Joe Dassin ile tanışıp onunla yakın arkadaş olması Claude’un kariyerinin ve de hayatının dönüm noktası oldu ve Dassin için kaleme aldığı 1971 tarihli La Fleur aux dents’ın başarısı genç Lemesle’in artık gerçek bir söz yazarı olarak kabul edilmesini sağladı. Kaleme aldığı L’art d’écrire une chanson (Şarkı yazma sanatı) adlı kitapta Dassin’le olan dostluğundan ve bu şarkının ortaya çıkış sürecinden şöyle bahsetmiş Lemesle: “Joe Dassin, her şeyden önce o mükemmeliyetçi bir Amerikalıydı; en az üniversitedeki Yunanca hocam Maître Lacroix kadar kılı kırk yaran biriydi. Bana kelime vurgusunun katı kurallarını, sözle müziğin evliliğinin basit ama vazgeçilmez ilkelerini öğretti. Oysa o sıralar, Seine Nehrinin sol yakasındaki genç bir şarkıcı olarak bu konularla hiç ilgilenmiyordum. Tüm altmış sekiz öncesi kuşağı gibi, elimde bir gitar ve gençliğin kesin inançlarımla “söyleyecek bir şeyim var” demekle yetiniyor; melodiler, akorlar ya da ritimlerle ilgili hiçbir kaygı duymuyordum. Beatles’ın şöhretinin zirvesinde olduğu bir dönemde bu yaklaşım epey hafif kaçıyordu sanırım. Joe az önce de söylediğim gibi, oldukça can sıkıcı, kılı kırk yaran, aşırı titiz biriydi. Bazen şarkıların isimleri konusunda benimle adeta “mücadele ederdi”. Örneğin La fleur aux dents’ın nakarat kısmı: “Hayalini kurduğumuz kızlar vardır, Ve beraber olduğumuz kızlar, Pişman olduğumuz kızlar vardır, Ve vicdan azabı bırakanlar, Sevdiğimiz kızlar vardır, Ve sevebileceğimiz kızlar… Sonra bir gün, beklediğimiz kadın gelir…” şeklindeydi. Joe ise şarkının nakaratta izini bulamayacağınız ismini, ilk kıtanın altıncı dizesinden çekip çıkartmıştı. Bu yüzden bugün hâlâ bazıları şarkıyı ismiyle eşleştiremiyor.” 

Claude Lemesle, meslektaşı Pierre Delanoë ile birlikte yetmişlerin ortasından itibaren Joe Dassin’in günümüzde birer klasik olarak kabul edilen L’été indien, Et si tu n’existais pas, À toi ya da Le café des 3 colombes gibi birçok şarkısını kaleme almıştı. Dassin bu dönemde daha çok farklı dillerden Fransızcaya uyarlanan parçaları seslendiriyordu. Sırasıyla 1975 ve 76 yıllarında piyasaya çıkan L’été indien ve Et si tu n’existais pas’nın orijinalleri de o dönemde Albatros grubuyla çalışan Toto Cutugno’ya aitti. L’été indien, Albatros’un, insanları dünyanın yapaylığından kaçıp gerçek değerlere odaklanmaya çağıran Africa adlı parçasından Fransızcaya uyarlanmıştı. Claude Lemesle ve Pierre Delanoë’nin imzasını taşıyan Fransızca sözler ilk başta Joe Dassin’in hoşuna gitmemişti. Bunun üzerine iki söz yazarı bir hafta sonu Normandiya’da bir araya geldi. Mevsim, şarkıdaki gibi sonbahar değil ilkbahardı ve sahile vuran güneş ikilinin aklına, Türkçeye Pastırma Yazı olarak çevirebileceğimiz Amerikan deyimi Indian Summer'ı getirdi. Bu fikir üzerine bir aşk hikâyesi inşa etti Lemesle ve Delanoë ve böylece ortaya L’été indien çıktı. 1975’in Haziran ayında yayınlanan şarkı sadece Fransa’da değil neredeyse tüm Avrupa’da büyük ses getirdi. Bu parçanın ortaya çıkış hikâyesini şöyle anlatıyor Lemesle: “Joe Dassin, Toto Cutugno’nun konuşmalı kıtalar ve müzikli nakarattan oluşan orijinal fikrini Fransızcaya uyarlamak için Pierre Delanoë ve beni görevlendirdi. Ortağıma, geçmişe dönük nostaljik bir flash-back’i anlatan kıtalar ile o anda verilen sözleri hatırlatan, geleceğe dönük bir nakarat yazmayı teklif ettim. Bu fikrimi kabul etti ve kalemi eline alır almaz “Biliyorsun, o sabah olduğum kadar hiç mutlu olmamıştım…” diye başlayan ilk kıtayı yazdı. Biraz ilerledikten sonra ortaya “Orada buna Pastırma yazı diyorlar…” diye bir cümle attı: Neden mi? Çünkü aklına 1974 Ekim’inde New York’ta karşılaştığı harika hava durumu gelmişti. Bu mucizevi havanın nedenini bir taksi şoförüne sormuş, şoför de gayet doğal bir edayla “Ama efendim, bu Pastırma yazı…” diye cevap vermişti. Şarkıyı böylece tamamladıktan sonra Paris’e döndük. “Bebeğimizi” Joe’ya götürmekle ben görevlendirildim. Joe her zamanki alışkanlığının aksine daha ilk dinleyişte coşkuyla onayı verdi. Ardından yorumcumuzun sanat yönetmeni Jacques Plait geldi. Ona metni okudum. Anında: “Mükemmel! Sadece iki şeyi değiştirmek lazım: “L’été indien”i, çünkü kimse ne olduğunu bilmiyor; bir de Marie Laurencin’i, çünkü kimse kim olduğunu bilmiyor.” diye tepki verdi. Onun her zamanki keskin zekâsına duyduğum tüm saygıya rağmen, Jacquot’ya bunların küçük eserimizin cazibesine katkıda bulunacak unsurlar olduğu anlatmaya çalıştım ve sonunda ikna oldu.” Bugün "été indien" ifadesi Petit Larousse sözlüğünde yer alıyor. Size yemin ederim ki şarkıdan önce orada değildi. Hatta bana, Marie Laurencin’in tablolarının değerinin şarkının başarısı sayesinde yükseldiğini söyleyenler bile oldu. Buna inanmakta zorlanıyorum ama gerçek olsa, sizce de komik olmaz mıydı?” 

L’été indien’in elde ettiği olağanüstü başarı sonrası, Joe Dassin, söz yazarları Lemesle ve Delanoë’den yine Kuzey Amerika’da geçen bir aşk hikâyesini konu alan bir parça yazmalarını istedi. Bu yeni şarkı, onun Québec’te, Saint-Laurent Nehri kıyısındaki Vieux-Québec mahallesinde Émilie adlı bir kadınla yaşadığı aşktan bahsedecekti. Bunun üzerine yeniden işe koyuldu iki usta söz yazarı ve: “Eski Québec’teki mahallesinde, Sokakların bile aksanı vardır sanki, Ve iki bin yılı komşudur, Eski zamanlardan kalan gri evlerle, Ama kış birden patlayınca, tutsak kalır tüm Saint-Laurent, günlerin gecelere benzediği, Altı ay sürecek bir Aralık ayında, hiçbir aydınlık umudu olmadan, kim inanır ki yazın yeniden geleceğine” şeklindeki karamsar dizelerle başlayan şarkıyı kaleme aldı. Bununla birlikte ilk başta tasvir edilen bu ağır kış koşullarına rağmen temponun arttığı nakarat kısmında şarkının kahramanının güneşin eksikliğini Émilie’nin gözlerindeki sıcaklıkla giderdiği ve sevdiği kadının ona yeniden yaşama sevinci aşıladığı dile getiriliyordu. Ne var ki bu neşeli hava uzun sürmüyor, yazın gelmesi ve buzların çözülmesiyle birlikte Émilie de şehirden ayrılıyor ve sevdiğini kaybeden anlatıcı ruh halini: “Artık benim değil Emilie, üşüyorum ilk defa, Artık ne onun sıcaklığı ne de ışığı var kalbimde” sözleriyle betimliyordu.

Claude Lemesle’in yetmişlerin ilk yarısında şarkı sözü yazdığı isimlerden biri de Joe Dassin’in de yakın arkadaşı olan Carlos’tu. 1962’de Europe 1 radyosunda Salut les Copains programının sunuculuğunu bir dönem Dalida ile de evli kalan Lucien Morisse’ten devralan Carlos, aynı dönemde çocukluk arkadaşı Sylvie Vartan’ın sekreterliğini ve korumalığını üstlenmişti. 1964’te Robert Thomas’nın Patate isimli filminde küçük bir rolde görünmesinin ardından 1967’de, Vartan’ın iki farklı şarkısı aracılığıyla (Pas drôle cette histoire-là, 2 min 35 de bonheur) sesini müzikseverlere duyurma şansını elde eden bu güler yüzlü şişman adam kâh orangutan kostümü içinde boy gösterdiği, kâh Oliver Hardy kılığına girdiği Vartan klipleri sayesinde sık sık televizyon programlarına da konuk olmasının ardından şarkıcılık kariyerine 1969 tarihli 45’liği La vie est belle ile başladı. Yetmişli yıllar boyunca piyasaya sürdüğü Malabar et roudoudou (1971), Tout nu, tout bronzé (1973), Señor Météo (1974), Big Bisous (1977) ve Rosalie (1978) gibi parçalar ise onu yorumcu olarak da şöhrete kavuşturdu. Bu şarkılar arasında yer alan Señor Météo ve Big Bisous’nun sözleri Claude Lemesle, müzikleri ise Joe Dassin imzasını taşıyordu. 1974’te piyasaya çıkan cha-cha-cha tarzındaki Señor Météo, hava durumu bültenlerindeki belirsizlikleri ve hava durumunu isabetli bir şekilde öngörmenin zorluklarını alaya alırken, 1977 tarihli Big Bisous geleneklerin zaman içinde uğradı evrimden ve cinsel anlamdaki özgürleşmeden bahsediyordu. Parçada atalarımızın “bazen öpüşmek için yüz yıl kadar bekleyen” flört yöntemleri, “büyük öpücük” adı verilen metodu uygulayarak çok daha hızlı şekilde ilerlemeye olanak tanıyan günümüz koşullarıyla karşılaştırıyordu.

Claude Lemesle’in yetmişli yılların ilk yarısında şarkı sözü yazdığı bir diğer isim de Michel Sardou’ydu. Sanatçı için 1974’ten itibaren Une fille aux yeux clairs, J’ai 2000 ans, On a déjà donné ve Un roi barbare gibi şarkıları kaleme almıştı Lemesle. Sardou ile çalıştığı dönem ile ilgili: “Onunla olan yakınlığım bana müziğin gazetecilik yönünü öğretti: fikirler, fikirler, her zaman fikirler; somut, dokunabilen, gülümsetebilen, besleyebilen ya da öfke uyandırabilen fikirler, karakterler ve hikâyeler.” ifadesini kullanmış usta söz yazarı L’art d’écrire une chanson isimli kitabında. Lemesle’in Sardou için kaleme aldığı ilk şarkılardan biri olan Une fille aux yeux clairs'in (Berrak gözlü bir kız) de oldukça ilginç bir hikâyesi var. 1974 yazının sonlarına doğru besteci Jacques Revaux ile birlikte yaklaşan Olympia konserleri için yeni şarkı fikirleri arıyordu Sardou. Yazın sona ermesiyle birlikte yanlarına Claude Lemesle’i de alarak hem biraz kafa dinlemek hem de yeni fikirler bulmak için dört günlüğüne Deauville’deki talassoterapi merkezine gitmeye karar verdi bu ikili. Ne var ki bu ekip, günün sonunda bir arada çalışmak yerine soluğu sık sık Trouville limanına yakın bir sokaktaki bir barda alıyordu ve tahmin edileceği üzere üç kafadar sonunda Paris’e eli boş döndü. Bundan birkaç hafta sonra Sardou’nun Mont Blanc yakınlarında yer alan Megève’deki dairesinde yeniden bir araya geldi üçlü ve bir sabah Michel, Lemesle’e “Annemin saçlarını gri-beyazdan başka türlü hayal edemezdim. Onun yirmi yaşındayken olduğu o berrak gözlü kızı tanımadan önce” sözleriyle başlayan bir şarkı yazmasını önerdi. Bu başlangıç cümlesi Lemesle’e ilham verdi ve on üç yaşındayken La Varenne’deki aile evinin merdivenlerinden inerken, annesinin dekoltesine istemeden bakmasıyla tattığı o tuhaf duyguyu hatırladı sanatçı ve bu rahatsız edici anıdan esinlenerek Une fille aux yeux clairs’in sözlerini yazdı. Bu sözlerden ilham alan Jacques Revaux ise birkaç gün sonra Paris’te besteyi tamamladı. Deauville, Megève ve Paris arasında bu şekilde doğan bu 2 dakika 40 saniyelik şarkı hem kısa sürede 600.000’in üzerinde bir satış rakamına ulaştı hem de birçok ödül kazandı.

Şu ana dek Claude Lemesle'in birlikte çalıştığı erkek vokallerden bahsettik ama yetmişli yılların ikinci yarısından itibaren Nicole Rieu, Isabelle Aubret, Frida Boccara ve Nana Mouskouri gibi isimler için de şarkı yazmıştı sanatçı. Bununla birlikte onun kariyeri boyunca en uzun süre çalıştığı kadın şarkıcının Mireille Mathieu olduğunu söylemek yanlış olmaz. En son 2018’de, Mathieu'nün Brahms, Tchaikovsky ve Verdi gibi klasik müzik bestecilerinin eserlerinden uyarlanan parçalara yer verdiği "Mes Classiques" adlı albümdeki beş şarkıya söz yazmıştı Lemesle. Onun Mathieu için Fransızca söz yazdığı parçalardan biri de, dünya çapında sattığı 140 milyon albümle Brezilya müziğinin kralı lakabı ile tanınan Roberto Carlos’un, arkadaşı Erasmo Carlos ile birlikte kaleme aldığı 1976 tarihli Os seus botões adlı parçasından, bundan iki yıl sonra yani 1978’de Fransızcaya uyarlanan Un dernier mot d’amour idi (Son bir aşk sözcüğü). Sona eren ya da belki de hiç başlamayan bir aşk hikâyesi nedeniyle yazılan bir mektubu konu alan parçada, fırtına sonrası batan gemiye benzetilen bu ilişkinin ardından adeta bir yardım çağrısında bulunuyordu anlatıcı ve karşı tarafın mektubu okuyunca buna sadece gülebileceğini bilse de “umurumda değil çünkü seni seviyorum” diyerek yine de bu son aşk sözcüklerini yolluyordu ona.

Kaynaklar:

- 1001 histoires secrètes de chansons, Fabien Lecœuvre, Editions du Rocher, 2017

- L'art d'écrire une chanson, Claude Lemesle, Eyrolles, 2007

- La véritable histoire des chansons de Michel Sardou, Fabien Lecoeuvre, Hugo Image, 2018