Söz Yazarları: Jean-Loup Dabadie (III)

Programın açılışını Dabadie'nin 1998’de Michel Sardou için kaleme aldığı Qu’est-ce que j’aurais fait moi adlı parça ile yaptık. Parçada: “Onu yaşayanlar için üzgünüm ama asıl soru anne-babanın ne yaptığı değil bu kaybedilmiş savaşta, hayır sorun orada değil, beni asıl düşündüren şey, ben olsaydım ne yapardım” sözleriyle insanların gerçek karakterinin savaşın baskısı altında ortaya çıktığını vurguluyor ve bir anlamda “İkinci Dünya Savaşından sonra doğanlar, o yılları yaşamayanlar için doğru tarafı seçmek kolay” diyordu. Şarkının bu bakımdan Jean-Jacques Goldman’ın “Ben o dönemde yaşasam hangi tarafta olurdum?” diye soran 1990 tarihli Né en 17 à Leidenstadt adlı parçasını da akıllara getirdiği söylenebilir. 1981-98 yılları arasında Sardou için on altı parça kaleme almıştı Dabadie. Bunların çoğunun bestesi Jacques Revaux’ya aitti. İkiliyi bir araya getiren ilk parça olan 1981 tarihli Le Mauvais homme (Kötü adam) piyasada adeta bir bomba etkisi yaratmıştı. Babalarının kim olduğu belli olmayan oğulların isyanını yansıtan parça: “Her şey aşk ve kan içinde başladı, Bir kadın beni bağırarak dünyaya getirdi, Saklamıştı beni, yüzüne bakmadan onunla sevişen bir erkeğin bahşişi gibi” dizeleriyle başlıyor ve bizi bir anda Dabadie’nin sevgi, melankoli ve belirsizliklerle dolu evreninden uzaklara taşıyordu. Bir akşam La Comédie Française’de Brecht’in bir oyunun izlerken duyduğu can sıkıntısı sayesinde Sardou için yazmaya başlamıştı Dabadie ve böylece bir istasyon peronunda, bir akşam yemeği sırasında, Île de Ré’deki ofisinde ya da bir takside, aklına ne zaman parlak bir fikir gelse onun için söz yazmaya devam etti. Bu şekilde de ortaya; Tous les bateaux s’envolent, T’es mon amie t’es pas ma femme ve Féminin comme gibi romantik parçaları da kapsayan birçok unutulmaz eser çıktı.

1985’te, on yıllık verimli bir işbirliğinin ardından Pierre Delanoë ile arası açılan Michel, yeni albümü için dönemin bir başka önemli söz yazarı olan Jean-Loup Dabadie ile çalışmaya karar vermişti. İki sanatçı hâlihazırda birbirini iyi tanıyordu. Dabadie daha önce, Michel’in annesi Jackie’yle sahnede atıştığı Maman adlı  skecin yanı sıra Le Mauvais homme ya da Les mamans qui s’en vont gibi şarkıları da yazmıştı. Dabadie’nin Sardou’nun yeni albümü için yazdığı parçalardan biri olan Chanteur de jazz'ın öyküsü ise, Michel’in Jean-Loup’ya Jacques Revaux ve Jean-Pierre Bourtayre’in bestelemiş olduğu yeni bir melodiyi dinletmesiyle başladı. Michel, Dabadie’ye başlangıç için şarkının isminin yanı sıra “Madison’da, 5. Caddede ve Central Park’ta yürüdüm” dizesini verdi fakat Dabadie ona bunların Fransızca olmadığını, bu yüzden böyle bir şarkı yazılamayacağını söyledi. Michel ise anında “Umurumda değil, benim hissettiklerim bunlar” diye cevap verdi. Jean-Loup Dabadie daha sonra bu konuyla ilgili: “Michel haklıydı. Fransız dilinin geleneklerini çiğneme dehasını gösterdi. İşte şiir budur.” ifadesini kullanacaktı. Sardou’nun verdiği sözlerinden yola çıkan Jean-Loup, New York anılarını ve şehre ait klişeleri kullanarak şarkının metnini yazdı. Sardou daha sonra şarkının yazım süreciyle ilgili şöyle diyecekti: "Chanteur de jazz yüksek tempolu, uzun bir metne sahip bir şarkı ve bu tür parçalar için Jean-Loup Dabadie en uygun kişi zira onda kelimeleri bestenin üzerinde uçurma yeteneği var. Bu kesintili melodi için uygun sözler bulamıyordum. Bebeğimi Jean-Loup’ya teslim ettim, bir gün beni aradı ve o ince sesiyle bana şarkıyı söyledi. Bitmek bilmeyen, inanılmaz yüksek tempolu, harika bir metin ortaya çıkmıştı.”

Bu haftaki programda ağırlıklı olarak Dabadie’nin kariyerinin seksenlerden iki binlere kadar uzanan döneminden bahsettik ancak arada küçük bir flashback yapıp 1974 yılına da döndük. O yıl Fransız sinemasının efsanevi aktörü Jean Gabin’in seslendirmesi için Maintenant je sais adlı parçayı kaleme almıştı Dabadie. Şarkının hikâyesi, yapımcı Denis Bourgeois’nın Cannes’da düzenlenen Midem şarkı fuarında, besteci Harry Philip Green’in But Now I Know adlı melodisini satın almasıyla başlamıştı. Bourgeois şarkının Fransızca uyarlamasını Gabin’in seslendirmesini istemiş ancak usta aktörü onu kibarca reddetmişti. Birkaç gün sonra şansını bir kez daha denemeye karar verdi Bourgeois ve Gabin’i arayarak: “Ben şimdi Jean-Loup’ya ne diyeceğim, sözleri o yazmıştı” dedi. Gabin bunu duyunca tavrını değiştirdi ve: “Eğer söz yazarı, Dabadie denen o çocuksa, o zaman dinlerim tabii” diye yanıt verdi yapımcıya. Buna karşın Dabadie’nin henüz olan bitenden haberi yoktu ve haliyle sözleri de kaleme almamıştı. Gabin’le ilk karşılaşmasını şöyle anlatıyor Dabadie: “Bundan bir ay sonra Neuilly’deki dairenin zilini çaldım, kapı açıldı ve kendimi ayağında terlikleriyle bir efsanenin karşısında buldum. Bu baştan aşağı gerçek Jean Gabin’di. Kafasında kasketi, soluk kahverengi güzel takım elbisesi, krem rengi gömleğinin üzerinde inci iğneli gri kravatı ve en sonunda kocaman terlikleri… Parçanın ilk versiyonunda küçük bir çocuğa hitap eden bir monolog yazmıştım. Gabin mırıldanarak çocuklarla bir alıp veremediği olmadığını ama sinemadaki gibi kendi üzerine yakın plan çekim yapmanın daha iyi olacağını söyledi.” Bu konuşmanın ardından evine dönen Jean-Loup, Maintenant je sais'nin yeni bir versiyonunu yazdı, Gabin metni onaylayınca kayıt için randevu alındı. Gerçek bir profesyonel olan Gabin’in: “Çocukken, üç elma boyundayken, Adam olmak için yüksek sesle konuşurdum, biliyorum, biliyorum, biliyorum derdim, Ve bugün, geriye dönüp bakınca, üzerinde bir ileri bir geri yürüdüğüm dünyaya, nasıl döndüğünü bilmiyorum hâlâ” sözleriyle başlayan parçayı kaydetmesi için iki deneme yetti ve 1974’ün Temmuz ayında piyasaya çıkan şarkı büyük bir ilgiyle karşılandı. Bundan kısa süre sonra Dabadie’ye telefon eden Gabin şarkının başarısından duyduğu mutluluğu ona: “Europe 1’de Top 50 programını dinlediniz mi? Hayır mı? O zaman oturun size bir şey söyleyeceğim. Johnny ve Pink Floyd’un ardından üçüncü sıradayım. Artık çocuklarımın gözüne girmişimdir herhalde” sözleriyle aktaracaktı.

Enrico Macias’ın 2003’de piyasaya çıkan geri dönüş albümü "Oranges amères"in en fazla dikkat çeken iki şarkısının sözleri de yine Jean-Loup Dabadie imzasını taşıyordu. Dabadie şarkının sözleri için, Enrico’nun doğduğu ülke olan Cezayir’e uzun yıllar sonra yapmayı planladığı yolculuğun politik nedenlerle engellenmesinden duyduğu acıdan ilham almıştı. Çocukluğunun renkleri ve kokuları Enrico’nun peşini hiç bırakmamıştı. Şarkılarında defalarca Constantine yakınlarındaki küçük Jemmapes köyünü; Arap-Endülüs müziği çalan kemancı babasını ve kayınpederi, şarkıcı ve müzisyen Cheikh Raymond’u anlatmıştı sanatçı. Raymond, 22 Haziran 1961’de, kızı Viviane’ın gözleri önünde, sokak ortasında öldürülmüştü ve bunun sonrasında Enrico ve ailesi Cezayir’i terk edip Fransa’ya göç etmeye karar vermişti. Le voyage adlı bu şarkıda da, Jean-Loup, Enrico’nun engellenen yolculuğu nedeniyle yaşadığı sarsıntıyı ve hayal kırıklığını sözlere dökerken keder içindeki Enrico, kısa bir süreliğine de olsa memleketine dönme umudunun tümüyle ortadan kalktığının farkına varıyordu. “Yapamadım bu yolculuğu, deliler kesti yolumu, oysa sadece düşlemiştim bulmayı, gönülden sevdiğim o diyarı” sözleriyle, Macias’ın yolculuğunu yasaklayan Cezayir otoritelerini de eleştiren şarkı, radyolarda adeta bir patlama etkisi yaratınca, oturdukları binanın da patlayacağından korktuğunu söylüyor Jean-Loup’nun eşi Véronique, eşine adadığı Tant d’amour adlı kitapta ve “Bu hayatta yaşadığım en büyük dehşetlerinden biriydi" diye ekliyor. Bunun yanı sıra Enrico’nun Jean-Loup’nun ölümünden sonra ona gönderdiği bir nottan da söz ediliyor kitapta. Söz konusu notta, Le voyage’ın sözlerinden de faydalanarak şöyle demiş sanatçı: “Eğer birbirimizi bu kadar sevdiysek ve şimdi ayrıysak, bunun nedeni senin gökyüzünde olman değil. Ben sadık kaldım, evet Jean-Loup’nun anısına sadık kaldım, dostluğumuza ve yeteneğinin tüm yönlerine sadık kaldım. Nezaketine, cömertliğine, birlikte attığımız o sayısız çılgın kahkahaya sadık kaldım. Sen gittin ama her zaman için kalbimde kaldın, benim ikiz kardeşim”.

2020 yılında, seksen bir yaşında aramızdan ayrılan Jean-Loup Dabadie, söz yazarlığı dışında gazetecilik, skeç yazarlığı, çevirmenlik ve senaryo yazarlığı da yapıyordu ve 1977-78 ve 79 yıllarında üst üste En İyi Senaryo dalında César ödülüne aday gösterilmişti. Bunun yanı sıra kariyeri boyunca Vincent Scotto, Jean-le Duc, Louis Delluc, SACEM ve Molière ödüllerine de layık görüldü sanatçı ve 2009 yılında tüm kariyeri ve eserleri için Victoire de la Musique: Onur ödülü, 2015’te de Légion d’honneur nişanı aldı. Önceki programlarda da bahsettiğimiz gibi, Dabadie’nin söz yazarlığına başlamasında Serge Reggiani’nin rolü büyüktü, doksanlı ve iki binli yıllarda Reggiani için yeniden söz yazmaya başladı Jean-Loup. Hatta Serge’in ölmeden önce kaydettiği son şarkı olan Le temps qui reste (Geriye kalan zaman) de yine onun imzasını taşıyordu. Ne kadar zaman kaldı / Yıllar, günler, saatler, ne kadar? Düşününce bunu / O kadar hızlı atıyor ki kalbim / Hayat vatanım benim / Daha ne kadar zaman / Ne kadar? Öyle seviyorum ki geriye kalan zamanı" dizeleriyle başlayıp: "Orkestra durduğunda, ben şarkı söylemeye devam edeceğim / Uçaklar uçmadığında tek başıma uçacağım / Zaman durduğunda… seni hâlâ seveceğim / Nerede, nasıl bilmiyorum ama seni hâlâ seveceğim / Tamam mı?" sözleriyle biten şarkı Reggiani’nin hayata ve sevdiklerine vedası anlamına geliyordu aynı zamanda.

Kaynaklar:

- 1001 histoires secrètes de chansons, Fabien Lecœuvre, Editions du Rocher, 2017

- Jean-Loup, tant d'amour, Véronique Dabadie & Françoise Piazza, L'Archipel, 2024

- La véritable histoire des chansons de Michel Sardou, Fabien Lecoeuvre, Hugo Image, 2018